Hekate – odwieczna bogini o wielu twarzach

W różnych zakątkach świata popularna stała się współpraca z różnymi bóstwami i bogami - od Afrodyty po Morrigan, od Lokiego po Bastet. Jedną z często wymienianych bogiń wśród osób wybierających tę ścieżkę jest Hekate. Powstały nawet specjalne kursy służące nawiązaniu z nią współpracy i pracy z nią (dostępne nawet on-line).

Zanim jednak ktoś zacznie rozważać z nią współpracę warto poświęcić chociaż chwilę na zagłębianie mitologii i dowiedzieć o niej czegoś więcej (szczególnie pomocne jeśli ostatecznie zdecyduje się ktoś na taką współpracę). Dzisiaj skupimy się na wybranych greckich źródłach oraz chwilę przyjrzymy się temu jak obecnie jest postrzegana.

Zacznijmy od krótkiej prezentacji tych bardziej teraźniejszych powiązań.

Obraz wygenerowany przez Sztuczną Inteligencję (AI)

Hekate obecnie

Z różnych źródeł możemy wyłonić pewne istotne elementy powiązane z boginią. Są nimi:

- rozdroża,

- przestrzeń liminalna/ pomiędzy,

- klucze,

- czarostwo,

- księżyc,

- świat zmarłych,

- psy.

Hekate jest boginią, o której wiele się mówi na kanałach na YouTube związanych z magią. W tych źródłach można znaleźć informacje jak obecnie jest ona postrzegana. Pojawiają się odniesienia dotyczące kluczy, do wspomnianych rozdroży i możliwości pozostawienia tam dla Hekate darów, szczególnie jeśli rozdroże dotyczy trzech dróg. Przy takich poszukiwaniach warto jednak nie wierzyć we wszystko od razu i poszukać informacji chociażby na innym kanale. Czy się pokrywają?

 

Kim jest Hekate?

Uznawana jest za boginię magii, często przedstawia się ją z psami. Łączona jest ze światem zmarłych i nekromancją, a tym samym również z duchami. Na przestrzeni wieków stała się potrójną boginią i być może inspiracją do symbolu potrójnego księżyca i zaadaptowano ją do wicca.

Współcześnie na jej postrzeganie mają wpływ nie tylko książki o czarostwie, wspomniane kursy czy witchtube. O Hekate możemy także usłyszeć nawet w amerykańskich filmach. W „Totalnej magii", z Sandrą Bullock i Nicole Kidman, siostry Owens podczas przeprowadzania rytuału magicznego związanego z nekromancją (zgodnie z jej definicją z filmu) przywołują tę boginię wymawiając jej imię podczas zaklęcia (w odrobinę zmienionej wymowie co prawdopodobnie było zamierzonym działaniem).

 

Obraz wygenerowany przez Sztuczną Inteligencję (AI)

 Miejsce poświęcone bogini w domu

Przy pracy z bóstwami (bogami i boginiami) często pojawia się jeszcze jedno zagadnienie: ołtarzyk. To miejsce poświęcone danemu bóstwu wypełnione rzeczami i kryształami, które związane są z nim. Ma ułatwić pracę z nimi i może to być miejsce do pozostawiania „ofiar" (jedzenie, picie itd.). Jego stworzenie nie jest obowiązkowe, jednak dużo osób decyduje się na jego stworzenie.

W przypadku Hekate na takim osobistym ołtarzyku mogą znaleźć się na przykład: klucze, biżuteria w kształcie kluczy lub księżyca. Coś symbolizujące pochodnię lub zrobioną własnoręcznie jej niewielką wersję. Obrazy psów, węży a nawet tchórza. Mogą być one namalowane, wydrukowane czy np. pochodzące z tak zwanych talii wyroczni. Pomocne mogą się okazać na przykład niewielkie dziecięce zabawki w kształcie tych zwierząt. Można tu zostawić dla niej ofiary jak na przykład ciasteczka w kształcie księżyca.

Noc 16 listopada została uznana za noc Hekate, kiedy można odprawić ucztę na jej cześć i zostawić ofiary dla niej na przykład na rozdrożu. Nie wolno się jednak później oglądać za siebie. Ciężko określić przyczynę uznania właśnie tej nocy za tę poświęconą tej bogini. Brak wiarygodnych i powtarzalnych informacji na ten temat.

Wiele z tych praktyk nie ma bezpośredniego potwierdzenia w źródłach antycznych, lecz jest rekonstrukcją lub współczesną adaptacją, którą można przystosować do swoich możliwości i sytuacji, w której praktykująca osoba się znajduje.

Obraz wygenerowany przez Sztuczną Inteligencję (AI) na podstawie wizji Airi

Przejdźmy teraz do dawniejszych kwestii. Będą się one opierać głównie na źródłach ze Starożytnej Grecji.

Przeszłość - pochodzenie

Badacze uznają, że kult Hekate wywodzi się z Karii (obecnie część Turcji), z czym zgadza się Profesor Ronald Hutton (historyk i pisarz). Tam była boginią życia i śmierci oraz rzeczy z nimi związanych takich jak chociażby płodność czy bogactwo. Później została zaadoptowana do greckich wierzeń (a następnie rzymskich).

Przez to w zależności od czasu, który analizujemy jej obraz ulega zmianie. Homer ani w „Iliadzie" ani w „Odysei" o niej nie wspomina. Możemy o niej jednak przeczytać u żyjącego w podobnym czasie co Homer innego poety - Hezjoda. W „Teogonii" przedstawił on ją jako jedną z Tytanów. Jako córkę Asterii i Persesa. W innych źródłach można znaleźć także inne wersje na przykład prezentujące ją jako córkę Nyx, ale ta wersja pochodząca z „Teogonii" zdaje się być jedną z bardziej popularnych (przynajmniej obecnie).

 

Znaczenie imienia i wersja grecka

Niestety brak jest pewności wśród historyków co do sposobu tłumaczenia jej imienia. Jedna z wersji tłumaczy je na „pracująca z oddali". Inna wywodzi jej imię od słowa znaczącego tysiąc, a jeszcze inna, że wywodzi się ze słowa oznaczającego „strzelająca z oddali". Przypuszcza się, że problemy ze znalezieniem dokładnego tłumaczenia i znajdywanie prawdopodobnych wyrazów pierwotnych spowodowało, że już w starożytności użyto sformułowania, którym często opisywano Apolla i przez to częściowo zaczęto utożsamiać Hekatę z Artemidą.

 

Czy miała dzieci?

Temat potomków bogini tak jak w przypadku wspomnianego już jej rodowodu w różnych źródłach nie jest jednorodny. Raz przedstawiana jest jako bogini bez dzieci co można uznać za potwierdzane poprzez jej prezentowanie na wazach w długiej do kostek sukni (podobnie jak Artemida), jednak bywa, że jest prezentowana jako matka Skylli (potwora, o którym można przeczytać podczas poznawania historii Jazona i Argonautów) bądź na przykład Kirke, Medei i Aigialeusa/Absyrtosa (Apollonios z Rodos, Diodor Sycylijski).

 

Obraz wygenerowany przez Sztuczną Inteligencję (AI)

Ważne mity

Hezjod nie tylko przedstawił pochodzenie Hekate i wymienił ją wśród tytanów, ale równocześnie poświęcił jej jeden „segment" tekstu nieraz nazywany Hymnem do Hekate, co wskazuje na jej ważność. Podkreślono w nim jak bardzo Zeus ją cenił oraz w czasie podziału władzy dano jej wpływ na to co dzieje się na ziemi, w wodzie i gwiaździstym niebie, honorowana przez wszystkich bogów. Tym samym ważna jest zarazem na ziemi, na morzu jak i na niebie. Dzięki zwróceniu się do niej (jeśli spojrzy na proszącego łaskawie) można uzyskać bogactwo, zwycięstwo i chwałę w walce, dobrze mieć ją po swojej stronie będąc jeźdźcem czy podczas połowów na morzu czy chcąc zwiększyć ilość posiadanego „dobytku" - tu uznanego jako zwierzęta w gospodarskiej zagrodzie. Jest tu również przedstawiana jako opiekunka młodych osób.

Oprócz występowania w „Teogonii" znanych jest jedynie kilka mitów, w których występuje Hekate. Jednym z ważniejszych jest ten przedstawiający porwanie Persefony i reakcję Demeter na to zajście. To jeden z bardziej znanych elementów jej historii. W Homerycznych Hymnach (kiedyś autorstwo ich było przypisywane Homerowi, obecnie raczej uznaje się, że ich autor jest nieznany), w Hymnie do Demeter, gdzie cała ta historia jest zaprezentowana spotykamy ją jako jedyną, która usłyszała i zwróciła uwagę na krzyki Persefony, podczas gdy przebywała w swojej jaskini i powiedziała o tym Demeter w dziesiątym dniu jej poszukiwań. Została tutaj przedstawiona jako czuła i o dobrym sercu. Po przekazaniu wieści obydwie udały się do Heliosa (podążając za genealogią przedstawioną przez Hezjoda są oni poniekąd spokrewnieni, jest on jej dziadkiem za strony matki i pradziadkiem ze strony ojca), gdzie uzyskały informacje co stało się z córką Demeter. Hekate pojawia się ponownie w Hymnie, gdy matka z córką ponownie mogą się ze sobą zobaczyć, objąć i porozmawiać. Przytula serdecznie Persefonę i akompaniuje jej oraz zostaje jej przedstawicielką. Na tym historia tytanki w hymnie się kończy.

Hekate bywa wspominana podczas opowiadania historii żony Priama po jego śmierci i upadku Troi. To ona zlitowała się nad Hekubą (postać występująca m.in. w „Iliadzie" Homera) po tym jak została przemieniona w czarnego psa (dokładny mit jak została przemieniona w to zwierzę bywa różny jednak łączone jest to często z upadkiem Troi i śmiercią jej najmłodszego syna). Zlitowała się też nad Galintias po tym jak została przemieniona w tchórza lub łasicę po tym jak pomogła przyjść na świat Heraklesowi.

Tytanka jest też wspominana w jednej z prac Teokryta, tworzącego wciąż w Starożytnej Grecji - urodzony w 300 r. p.n.e., ale dużo później od Hezjoda działającego w VIII w. p.n.e. W zbiorze prac Teokryta zwanym „Idyllami" znajduje się tekst zwany Czarami (w zależności od tłumaczenia bywa on zwanym także zaklęcie czy czarodziejka), gdzie możemy właśnie znaleźć odwołanie do niej. Tutaj już jednak Hekate jest postacią łączoną z czarami i ciemnością. Występuje jako ta, która porusza się w cieniu, straszy psy, przebywa w ciemności, brodzi w krwi i pomiędzy umarłymi (ich grobami).

Już na podstawie tych tekstów można zauważyć różne postrzeganie tej tytanki i różne aspekty życia, z którymi była łączona. Nie zawsze są to kwestie, które obecnie przychodzą na pierwszym miejscu na myśl obecnemu odbiorcy.

 

Prezentacja w sztuce, przede wszystkim na wazach

Jak już wspomniałam wcześniej bywa prezentowana w długiej sukni do kolan, często z dwoma pochodniami. Na wazie z Heraklesem i Cerberem ma jednak krótszą suknię, wciąż jednak trzyma dwie pochodnie. Można ją również zobaczyć zaprezentowaną na wazach z psem, gigantem Klytiosem czy Persefoną i Hadesem.

Gdzieś około 500 r. p.n.e. w Atenach (jak na to wskazał Profesor Ronald Hutton w czasie swojego wykładu, o którym piszę w źródłach) zaczyna być przedstawiana w potrójnej postaci. Z trzema głowami lub z trzema ciałami. Wcześniej ten element nie występował. Za to przedstawiano ją na przykład z kluczem jako jej atrybutem, do czego nieraz odwołują się nowoczesne przedstawienia bogini łącząc jej potrójną naturę z różnymi wspomnianymi już atrybutami (klucz, pochodnia).

 

Obraz wygenerowany przez Sztuczną Inteligencje (AI) zgodnie z wizją Airi 

Hekate to bogini, która na przestrzeni wieków była postrzegana w różnoraki sposób. Od wielkiej bogini podobnej do Isztar i Kybele, przez tytankę mogącą przemieszczać się pomiędzy różnymi elementami świata (widać tu pewne podobieństwo do Hermesa) i, gdy była łaskawa, przynoszącą bogactwo, aż po tę łączoną z czarami i ciemnością. Powrót do źródeł pomaga w jej zrozumieniu i dostrzeżeniu tej złożoności. A te przedstawione powyżej to tylko kropla w morzu. W Starożytnym Rzymie również była częścią Panteonu i w jej wypadku nie zmieniono jej imienia (jak w przypadku takich bogów jak Afrodyta – Wenus, Zeus – Jowisz itd.). Można o niej przeczytać zarazem w dziełach Owidiusza jak i Seneki. Ale ten temat wymaga odrębnego zgłębienia i porównania z wcześniejszym i późniejszym jej postrzeganiem. Zrobienie tego tutaj spowodowałoby, że nie byłby to już wpis do przeczytania podczas picia porannej herbaty czy kawy (obawiam się, że Wasz wybrany napój już jest zimny w tym momencie).

Starożytni bogowie wracają i coraz więcej osób pragnie z nimi współpracować/ nawiązać z nimi kontakt. Warto pamiętać o ochronie, nie wierzeniu we wszystko co się zobaczy i usłyszy, byciu przezornym i pełnym respektu. A ponadto wciąż warto mieć na uwadze, że osobisty kontakt z bóstwem jednej osoby może wyglądać diametralnie inaczej niż w przypadku drugiej, dlatego czarostwo jak i praca z bóstwami jest często postrzegane jako indywidualna praktyka.

 

 

Wasza Airi

Powodzenia w życiowych poszukiwaniach

Obraz wygenerowany przez Sztuczną Inteligencję (AI) na podstawie wizji Airi

Źródła, inspiracje i kierunki dalszych poszukiwań:
- „Teogonia" Hezjod,
- „Iliada" i „Odyseja" Homer,
- Homeryczne Hymny - Hymn do Demeter, autor nieznany,
- Antoninus Liberalis „Przemiany”,
- Likofron „Aleksandra”,
- Teokryt „Idylle", tekst II. Czary,
- ogólnodostępne obrazy waz greckich,
- witchtube – czyli czarodziejskie kanały na YouTubie (w szczególności kanały: xristiwitch, witch of wonderlust),
- wykład Ronalda Huttona dla Gresham College dostępny od odsłuchania na kanale yt "Gresham College", upubliczniony 26 gru 2025,
- biblioteka theoi,
- film „Practical Magic" (polski tytułu: „Totalna magia", reż. Griffin Dunne, scenariusz: Aktiva Goldsman, Adam Brooks)

Obraz wygenerowany przez Sztuczną Inteligencję (AI) na podstawie wizji Airi

Uwaga 1.1 Nie "współpracowałam" w sensie magicznym z Hekate dlatego w tekście brak odniesień do osobistych doświadczeń. 
Uwaga 1.2. Jestem osobą zainteresowaną tematem stąd moje badanie tego zagadnienia, szczególnie interesuje mnie historia i zmiany jakie na przestrzeni wieków występowały w wierzeniach, mitach i postrzeganiu świata. Instynkt badacza "włącza" mi się od czasu do czasu i lubię hobbistycznie chodzić tymi ścieżkami.
Uwaga 2. Wpis nie jest sponsorowany.
Uwaga 3. Źródła ilustracji wskazane są bezpośrednio pod ilustracjami użytymi w poście. Sam tekst jest autorstwa Airi (człowieka ;)).
Uwaga 4. Pisząc ten artykuł korzystałam głównie z tekstów w języku angielskim. Niestety nie znam greckiego więc musiałam korzystać z jakiś tłumaczeń. 🤷‍♀️Korzystałam głównie z ogólnie dostępnych danych/tłumaczeń wyjątek stanowi "The Complete Works of THEOCRITUS", z którego pochodzi tekst "Idylls" - "The Spell". Skorzystałam w tym wypadku z kupionego e-booka  (Delphi Classics 2016, Version 1).